Αυστηρότεροι κανόνες για τους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς και την επισήμανση και απαγόρευση πρακτικών που ενθαρρύνουν την πρόωρη αντικατάσταση προϊόντων, κάνουν τις βιώσιμες επιλογές ευκολότερες για τους καταναλωτές.

Πολλοί καταναλωτές θέλουν να κάνουν πιο βιώσιμες αγορές, αλλά πρέπει να πλοηγηθούν μέσα σε ένα λαβύρινθο «πράσινων» ισχυρισμών. «Φιλικό προς το περιβάλλον», «Πράσινο», «Βιώσιμο», «Κλιματικά ουδέτερο». Σχεδόν δημιουργείται η εντύπωση ότι μπορούμε να καταναλώνουμε και να αγοράζουμε ό,τι θέλουμε, με βιώσιμο και κλιματικά ουδέτερο τρόπο, από τυριά μέχρι αεροπορικά ταξίδια, ή ακόμη και τραπεζικούς λογαριασμούς.

Όλα αυτά άλλαξαν από τις 27 Σεπτεμβρίου, καθώς τέθηκαν σε εφαρμογή οι νέοι κανόνες της Ε.Ε. κατά του greenwashing («πράσινου ξεπλύματος»).

Η Οδηγία για την Ενδυνάμωση των Καταναλωτών για την Πράσινη Μετάβαση (Empowering Consumers for the Green Transition Directive), που ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία με το Ν.5317/2026 (ΦΕΚ Α’ 108/10.07.2026), αποσκοπεί στο να διασφαλίσει ότι οι καταναλωτές μπορούν να συγκρίνουν προϊόντα με πραγματικά περιβαλλοντικά οφέλη και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, ώστε να λαμβάνουν τις αγοραστικές τους αποφάσεις, με μεγαλύτερη σιγουριά.

Οι καταναλωτές έρχονται αντιμέτωποι με το greenwashing, γεγονός που δημιουργεί σύγχυση σχετικά με το ποια «πράσινη» διαφήμιση μπορεί ακόμη να θεωρηθεί αξιόπιστη. Μέχρι σήμερα, στην Ευρώπη, περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί εμφανίζονται στο 75% των προϊόντων, ενώ κατά μέσο όρο το 50% αυτών είναι υπερβολικοί, παραπλανητικοί, ή ψευδείς.

Υπάρχουν περισσότερες από 230 ετικέτες βιωσιμότητας στην ευρωπαϊκή αγορά, εκ των οποίων οι μισές δε διαθέτουν ισχυρούς μηχανισμούς επαλήθευσης.

Παράλληλα, πάρα πολλά προϊόντα χαλάνε πολύ γρήγορα και μας αναγκάζουν να αγοράζουμε καινούργια νωρίτερα από όσο θα έπρεπε.

Πριν από τρία χρόνια, ρωτήσαμε καταναλωτές από 16 χώρες, σε όλο τον κόσμο, πόσο εύκολα μπορούσαν να κάνουν βιώσιμες αγορές. Ενώ το 76% δήλωσε ότι λαμβάνει υπόψη τις περιβαλλοντικές πληροφορίες, κατά την αγορά προϊόντων, μόλις το 3% δήλωσε ότι μπορούσε, πάντα, να διακρίνει τους ψευδείς «πράσινους» ισχυρισμούς από τους γνήσιους.

Οι αρμόδιες αρχές έχουν, ήδη, καταδικάσει το greenwashing και το σχεδιασμό προϊόντων με στόχο την πρόωρη απαξίωση, βάσει των υφιστάμενων κανόνων, ενώ οι Ενώσεις καταναλωτών έχουν, εδώ και καιρό, αναδείξει προβληματικές περιπτώσεις, όπως:

• Παρόχους ενέργειας από ορυκτά καύσιμα που παρουσιάζουν τα προϊόντα τους ως φιλικά προς το περιβάλλον,
• Παραπλανητικούς «πράσινους» ισχυρισμούς για πλαστικά μπουκάλια μίας χρήσης,
• Παραπλανητικές διαφημίσεις αεροπορικών εταιρειών, που παρουσιάζουν τις πτήσεις ως «πράσινες» και κλιματικά ουδέτερες,
• Πρόωρη απαξίωση σε εξοπλισμό βιντεοπαιχνιδιών.

Η νέα νομοθεσία διευκολύνει την αντιμετώπιση αυτών των πρακτικών στο μέλλον. Επίσης, απαγορεύει  παραπλανητικές πρακτικές που εμποδίζουν την επισκευή προϊόντων και προκαλούν την πρόωρη απαξίωσή τους και θεσμοθετεί το δικαίωμα των καταναλωτών στην επισκευή. Γιατί:

• Μια σειρά από νέες απαγορεύσεις, θέτει τέλος σε συνήθεις παραπλανητικούς περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς. Για παράδειγμα, οι νέοι κανόνες εμποδίζουν τους εμπόρους να χρησιμοποιούν γενικούς ισχυρισμούς για τα προϊόντα τους, όπως «πράσινο», ή «οικολογικό», εκτός εάν μπορούν να αποδείξουν ότι ολόκληρο το προϊόν παρουσιάζει υψηλές περιβαλλοντικές επιδόσεις, για παράδειγμα μέσω του EU Ecolabel (Ευρωπαϊκή Οικολογική Σήμανση), ή αντίστοιχων μέτρων.

• Οι εταιρείες δε μπορούν, πλέον, να προβάλλουν περιβαλλοντικό ισχυρισμό, για ένα ολόκληρο προϊόν, όταν αυτός αφορά μόνο ένα συγκεκριμένο συστατικό, ή μία συγκεκριμένη πτυχή του προϊόντος.

• Οι νέοι κανόνες απαγορεύουν, επίσης, τους ισχυρισμούς περί κλιματικής ουδετερότητας (climate neutrality), όταν αυτοί βασίζονται σε αντισταθμίσεις άνθρακα (carbon offsetting), δηλαδή «ξεπλένουν» τη ζημιά, που προκαλούν με μια χορηγία σε μια περιβαλλοντική οργάνωση.

• Οι εταιρείες πρέπει να συμμορφώνονται, επίσης, με αυστηρότερες προϋποθέσεις, όταν προβαίνουν σε ισχυρισμούς, σχετικά με τις μελλοντικές περιβαλλοντικές επιδόσεις τους. Για παράδειγμα, οι αεροπορικές εταιρείες δε μπορούν να ισχυρίζονται ότι οι πτήσεις τους είναι «κλιματικά ουδέτερες». Ωστόσο, θα μπορούν να δηλώνουν ότι σχεδιάζουν να επιτύχουν μηδενικές καθαρές εκπομπές (net zero) έως το 2050, εφόσον παρέχουν ένα σαφές σχέδιο για το πώς θα το πετύχουν. 

• Οι έμποροι πρέπει πλέον να παρέχουν με διαφάνεια πληροφορίες σχετικά με παράγοντες που περιορίζουν τη διάρκεια ζωής ενός προϊόντος, καθώς και πληροφορίες σχετικά με ενημερώσεις λογισμικού που επηρεάζουν αρνητικά την απόδοση ενός προϊόντος, ή μιας υπηρεσίας.

• Δεν πρέπει να παρουσιάζουν, ως απαραίτητες τις ενημερώσεις λογισμικού, που απλώς βελτιώνουν λειτουργίες, ή χαρακτηριστικά.

• Οι νέοι κανόνες απαγορεύουν τις εμπορικές επικοινωνίες, για προϊόντα που διαθέτουν χαρακτηριστικό το οποίο περιορίζει τη διάρκεια ζωής του προϊόντος, ή της υπηρεσίας.
• Στην περίπτωση ελαττωματικού προϊόντος, ή προϊόντος που δεν ανταποκρίνεται, στις προσδοκίες, ο πωλητής ενημερώνει τον καταναλωτή για το δικαίωμά του να επιλέξει, μεταξύ αντικατάστασης και επισκευής, στο πλαίσιο της επανόρθωσης, καθώς και για την παράταση της νόμιμης εγγύησης στα 3 έτη, εφόσον επιλεγεί η διόρθωση, εντός της προθεσμίας των 2 ετών.
• Δεν επιτρέπεται, πλέον, οι εταιρείες να ενθαρρύνουν την πρόωρη αντικατάσταση προϊόντων, ή εξαρτημάτων, ιδίως όταν υπάρχει δυνατότητα επισκευής.
• Οι καταναλωτές θα λαμβάνουν, επίσης, περισσότερη πληροφόρηση, σχετικά με τη διετή νόμιμη εγγύηση των προϊόντων τους, μέσω ειδικής ενημέρωσης που θα είναι διαθέσιμη στα καταστήματα και στο διαδίκτυο. Η ενημέρωση αυτή θα εμφανίζεται με την ίδια μορφή σε όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. και θα έχει τη μορφή της υποχρεωτικής εναρμονισμένης ανακοίνωσης.
• Η Ε.Ε. δημιούργησε μια νέα ετικέτα με την ονομασία GARAN, προκειμένου να ενθαρρύνει τους παραγωγούς να προβάλλουν τα πιο ανθεκτικά προϊόντα τους και να διευκολύνει τους καταναλωτές να τα εντοπίζουν. Στην πράξη, η ετικέτα ενημερώνει τους καταναλωτές ότι η εταιρεία προσφέρει δωρεάν εμπορική εγγύηση ανθεκτικότητας, για το προϊόν που ενδιαφέρονται να αγοράσουν. Η ετικέτα GARAN ενσωματώνεται στην εναρμονισμένη ανακοίνωση. Η εγγύηση αυτή πρέπει:

-Να έχει διάρκεια μεγαλύτερη από τη διετή νόμιμη εγγύηση.

-Να καλύπτει ολόκληρο το προϊόν.

-Να επιβεβαιώνει ότι το προϊόν θα διατηρεί τη λειτουργικότητα και την απόδοσή του για τον αριθμό των ετών, που αναγράφεται στην ετικέτα, υπό κανονικές συνθήκες χρήσης.

Εάν το προϊόν παρουσιάσει βλάβη, πριν από το χρονικό διάστημα που αναγράφεται, ο παραγωγός υποχρεούται να το επισκευάσει, ή να το αντικαταστήσει δωρεάν.

Οι καταναλωτές μπορούν να αναγνωρίζουν τα αγαθά, που είναι πραγματικά βιώσιμα, εφόσον:

• Οι ετικέτες βιωσιμότητας, που μπορούν να βοηθήσουν τους καταναλωτές να αναγνωρίζουν προϊόντα, που παρουσιάζουν υψηλές περιβαλλοντικές επιδόσεις, είναι αξιόπιστες.
• Η νέα νομοθεσία διασφαλίζει ότι στην αγορά θα παραμείνουν μόνο ισχυρές και αξιόπιστες ετικέτες βιωσιμότητας.
• Οι ετικέτες αυτές έχουν θεσπιστεί από δημόσιες αρχές, ή βασίζονται σε συστήματα πιστοποίησης, με διαφανή επαλήθευση από ανεξάρτητο τρίτο μέρος, προκειμένου να συνεχίσουν να εμφανίζονται στα προϊόντα.

Υπάρχουν, ήδη, αξιόπιστες ετικέτες, που επιτρέπουν στους καταναλωτές να αναγνωρίζουν, εύκολα, τις πιο βιώσιμες επιλογές. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το EU Ecolabel (Ευρωπαϊκή Οικολογική Σήμανση – Ευρωπαϊκό Λουλούδι). Πρόκειται για μια διαφανή και ανεξάρτητη ετικέτα, που πιστοποιεί τα πιο φιλικά προς το περιβάλλον και ασφαλή προϊόντα στην κατηγορία τους. Λειτουργεί ως αξιόπιστος οδηγός, για την αποφυγή του greenwashing και για τον εντοπισμό προϊόντων που είναι πραγματικά πιο βιώσιμα. Το EU Ecolabel ενισχύει, επίσης, τα περιβαλλοντικά διαπιστευτήρια των εταιρειών και απλοποιεί τη συμμόρφωση με τους κανόνες βιωσιμότητας.

Το 2025, η BEUC και 12 από τις οργανώσεις-μέλη της, συμπεριλαμβανομένου του ΚΕ.Π.ΚΑ. – Κέντρο Προστασίας Καταναλωτών, πραγματοποίησαν έρευνα αγοράς, σε 13 ευρωπαϊκές χώρες, εξετάζοντας τη διαθεσιμότητα προϊόντων, με οικολογική σήμανση. Η έρευνα διαπίστωσε ότι, στις περισσότερες χώρες, τα προϊόντα με οικολογική σήμανση είναι κατά μέσο όρο 9% έως 27% φθηνότερα από τα αντίστοιχα συμβατικά προϊόντα. Δυστυχώς, όμως, σε αρκετές χώρες, όπως η Ελλάδα, δεν κυκλοφορούν αρκετά, στην αγορά.

Για καταγγελίες ή περισσότερες πληροφορίες, ας απευθυνθούμε στο ΚΕ.Π.ΚΑ., τηλ. 2310-233333, ώρες 09:00 – 14:30.

To ΚΕ.Π.ΚΑ. έχει αναλάβει 2 προγράμματα χρηματοδοτούμενα από την Ευρωπαϊκή Ένωση: Dash-Board  που αφορά τη συμβουλευτική υπερχρεωμένων νοικοκυριών και IDEA  που αφορά την καταπολέμηση του ψηφιακού αναλφαβητισμού.

Χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο των Σ.Χ.: 101196249 και 101195628. Ωστόσο, οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι αποκλειστικά του/των συγγραφέα/ων και δεν αντανακλούν κατ' ανάγκη τις απόψεις και τις γνώμες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Έρευνας (REA). Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε η χορηγούσα αρχή μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνοι γι' αυτές .