Τηλεόραση χωρίς Σύνορα - Η Φρίκη του Όργουελ
18.04.08

yo_022.jpgΚατά τη διάρκεια της δημόσιας ακρόασης, για την οδηγία της Ε.Ε., για τις οπτικοακουστικές υπηρεσίες, την 1η Ιουνίου 2006, στις Βρυξέλλες, ο Διευθυντής της BEUC, κ. Jim Murray, έκανε την παρακάτω παρέμβαση.

Το ΚΕ.Π.ΚΑ. συμφωνεί, συνυπογράφει και έχει συνδιαμορφώσει τις απόψεις, τις επιφυλάξεις και τις απαιτήσεις της BEUC, που αφορούν την απελευθέρωση των διαφημιστικών μηνυμάτων και τη μετατροπή των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, σε φερέφωνα αυτών, που "έχουν λεφτά και πληρώνουν". Συγκεκριμένα, ο κ. Jim Murray είπε:

"Πρώτα από όλα, θέλω να επισημάνω ότι η BEUC και οι Ενώσεις Καταναλωτών αναγνωρίζουμε ότι η διαφήμιση παίζει σημαντικό ρόλο, στη λειτουργία της ελεύθερης αγοράς και του ανταγωνισμού, από την οποία οι Καταναλωτές μπορούν να αποκομίσουν σημαντικά οφέλη. Αναγνωρίζουμε, επίσης, ότι τα έσοδα, από τις διαφημίσεις, έχουν συνεισφέρει, θετικά, στην ανάπτυξη των υπηρεσιών των οπτικοακουστικών μέσων, τόσο στην Ευρώπη όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ωστόσο, η παραπάνω αποδοχή, δε σημαίνει ότι κάθε τρόπος διαφήμισης είναι καλός. Οι επιφυλάξεις μας, για την επίδραση της διαφήμισης, στην καθημερινή μας ζωή, στις οικογένειές μας και στον πολιτισμό μας, αυξάνονται και εντείνονται. Η πρόταση οδηγίας, για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, πρέπει να αποτελέσει την ευκαιρία να αναλογιστούμε την επίδραση της διαφήμισης, στην κοινωνία. Η επίδραση αυτή είναι πολύ σημαντική, γιατί, παρότι οι αλλαγές, στον τομέα της διαφήμισης, γίνονται σταδιακά, ένα βήμα κάθε τόσο, όταν κάνουμε μια αναδρομή, στο παρελθόν, ανακαλύπτουμε ότι οι αλλαγές κερδίζουν τόσο έδαφος, χρόνο με το χρόνο, που έχουν καταλήξει να έχουν μεταμορφώσει θεμελιώδη στοιχεία του πνευματικού και πολιτισμικού μας περιβάλλοντος. Είναι κοντόφθαλμο να εξετάζουμε τη διαφήμιση, μόνον ως πηγή εσόδων, για ενίσχυση πολιτιστικών δραστηριοτήτων ή ανάπτυξη καινοτόμων υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων. Είναι κοντόφθαλμο να προωθούμε τη διαφήμιση, χρησιμοποιώντας τα αναμενόμενα έσοδα, από αυτήν, ως άλλοθι, για τη χρηματοδότηση των δράσεων της Συμφωνίας της Λισσαβόνας παραβλέποντας, σκοπίμως, ότι η Συμφωνία αυτή αναδεικνύει πολλά περισσότερα ζητήματα, από τους οικονομικούς στόχους. (Σημείωση ΚΕ.Π.ΚΑ.: Η Συμφωνία της Λισσαβόνας βασίζεται, σε τρεις πυλώνες: Ανταγωνιστικότητα, Κοινωνική Συνοχή και Προστασία του Περιβάλλοντος. Δυστυχώς, μέχρι στιγμής, η Κοινωνική Συνοχή και η Προστασία του Περιβάλλοντος έχουν θυσιαστεί, στο βωμό μιας "στενόμυαλης" και, χωρίς προοπτικές, ανταγωνιστικότητας, που έχει μοναδικό της κέντρο και στόχο το οικονομικό κέρδος).

Όλο και περισσότερο, πνιγόμαστε σε έναν ωκεανό διαφημιστικών μηνυμάτων, από την κούνια μας, μέχρι τον τάφο μας. Επειδή δεχόμαστε τέτοιο καταιγισμό διαφημίσεων, οι Καταναλωτές, έχουμε, πλέον, υποψιαστεί το ρόλο της διαφήμισης. Οι διαφημιστές, λοιπόν, συνεχώς, προσπαθούν να βρουν νέους τρόπους, για να τραβήξουν την προσοχή μας και για να διεισδύσουν, σε νέους τομείς της οικονομίας. Έτσι, αναπτύσσουν νέες τεχνικές προσέγγισης των Καταναλωτών, όπως στοχευμένο μάρκετινγκ, διασπορά φημών, σε κλειστές κοινωνίες (π.χ. συλλόγους, νοσοκομεία, σχολεία κ.λπ.), χορηγίες, ενσωμάτωση της "μάρκας", σε κείμενα τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών εκπομπών κ.λπ.

Γινόμαστε θεατές ενός άνισου αγώνα, ανάμεσα, στην επιθυμία των απλών ανθρώπων να ζήσουν τη ζωή τους, όπως αυτοί το επιθυμούν και στην προσπάθεια των διαφημιστών να δημιουργήσουν νέες ανάγκες και να πείσουν τους Καταναλωτές να καταναλώνουν περισσότερο. Δυστυχώς, η διαφημιστική βιομηχανία αποφάσισε να εγκαταλείψει την αρχή του διαχωρισμού ανάμεσα στη διαφήμιση και στην προώθηση προϊόντων, μέσα από κείμενα εκπομπών. (Σημείωση ΚΕ.Π.ΚΑ.: Αυτές οι μέθοδοι διαφήμισης, αποτελούν "κρυπτοδιαφήμιση", η οποία δε γίνεται άμεσα αντιληπτή, από τον Καταναλωτή. Η μάρκα ή η μορφή ενός προϊόντος, που ακούγεται ή προβάλλεται, για μερικά μόνο δευτερόλεπτα, στο μέσον μιας άσχετης, με το προϊόν, εκπομπής, εγκαθίσταται, στο υποσυνείδητό μας και μπορεί να ανακληθεί, εύκολα και γρήγορα, χωρίς τη δική μας θέληση, όταν κάνουμε τα ψώνια μας, π.χ. σε ένα σούπερ μάρκετ. Εκεί, ξαφνικά, νομίζουμε ότι αναγνωρίζουμε τη συσκευασία ή την ονομασία κάποιου προϊόντος και το αγοράζουμε, θεωρώντας το οικείο. Για λόγους διευκόλυνσης, αυτή τη διαφήμιση, θα την ονομάσουμε "ύπουλη" διαφήμιση).

Τα σχολεία, τα νοσοκομεία, οι δημόσιες υπηρεσίες, οι πολιτικοί, ο πολιτισμός, ο αθλητισμός, ο ελεύθερος χρόνος μας διαποτίζονται, όλο και περισσότερο, από αυτό το είδος της "ύπουλης" διαφήμισης. Έτσι, αλλάζουμε, σιγά-σιγά, την ίδια τη φύση του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού και τη σχέση μας, με την κατανάλωση. Άραγε, αυτός είναι ο κόσμος, που θέλουμε να κληροδοτήσουμε, στα παιδιά μας;

Φυσικά, θα ήταν ανοησία, από μέρους μας, να πιστεύουμε ότι τα έσοδα, από τη διαφήμιση, δεν εμπλέκονται και σε άλλα πεδία. Είναι σίγουρο ότι οι διαφημιστές και οι διαφημιζόμενοι, διατηρούν προνομιακές σχέσεις, με τις διοικήσεις των μέσων μαζικής ενημέρωσης, επηρεάζουν τον τρόπο δράσης τους και αυτή η σχέση αποφέρει τουλάχιστον μεγαλύτερη δύναμη.

Όσον αφορά την πρόταση οδηγίας, για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι, πρέπει να επισημάνουμε ότι η διατήρηση του κανόνα των 12 λεπτών διαφήμιση ανά ώρα, τον οποίο υποστηρίζουμε, πρέπει να εξεταστεί και να συνεκτιμηθεί, με τη ραγδαία αύξηση των νέων μορφών διαφήμισης, όπως εμφάνιση χορηγών, στην αρχή ή στο τέλος τηλεοπτικών προγραμμάτων, στοχευμένο μάρκετινγκ, "ύπουλη" διαφήμιση κ.λπ. Αν δε ληφθούν υπόψη αυτές οι άλλες μορφές διαφήμισης, ο κανόνας των 12 λεπτών θα γίνει αναποτελεσματικός και σαφώς θα καταργηθεί, σε επόμενη τροποποίηση της οδηγίας.

Όπως έχει επανειλημμένα τονιστεί, από την BEUC και από πολλά μέλη μας, οι υπάρχουσες διατάξεις δεν εφαρμόζονται, όπως θα έπρεπε. Προφανώς, αυτό πρέπει να αλλάξει, άμεσα, χωρίς να περιμένουμε την αναθεώρηση της οδηγίας.

Ο λόγος, για τον οποίο είμαστε, κάθετα, αντίθετοι, στην πληρωμένη "ύπουλη" διαφήμιση, είναι ότι θα επηρεάσει την ανεξαρτησία των σεναριογράφων, των δημοσιογράφων και των εκπομπών.

Η διαφήμιση αλλάζει το πολιτισμικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο ανατρέφουμε τα παιδιά μας. Οι περισσότεροι γονείς αντιμετωπίζουμε προβλήματα, για να πείσουμε τα παιδιά μας, να ακολουθήσουν τις παραδοσιακές αξίες. Πρέπει να θεσμοθετηθούν, φυσικά, ειδικοί κανόνες, για τα παιδικά προγράμματα, αλλά και αυτό δεν είναι αρκετό. Στην πραγματικότητα, τα παιδιά παρακολουθούν, περισσότερο, τα προγράμματα ενηλίκων, από τα παιδικά. Στο 71% του συνολικού χρόνου, που παρακολουθούν τηλεόραση, παρακολουθούν προγράμματα ενηλίκων.

Η επιθετική προώθηση τροφίμων, που περιέχουν υψηλά ποσοστά άλατος, ζάχαρης ή λιπαρών, είναι από τα βασικά εμπόδια, που αντιμετωπίζουν οι γονείς, όταν προσπαθούν να διδάξουν, στα παιδιά τους, την υγιεινή διατροφή. Μια απαγόρευση της διαφήμισης αυτών των ανθυγιεινών τροφών, είναι ένα απαραίτητο βήμα, αν επιθυμούμε να καταπολεμήσουμε την παχυσαρκία και τις ασθένειες, που συνδέονται, με την κακή διατροφή. Αυτή η απαγόρευση πρέπει να συμπεριληφθεί, στην οδηγία. Δεν μπορεί να εφαρμοστεί, αποτελεσματικά, αν αφεθεί, στην πολιτική βούληση των κρατών - μελών. Απαιτείται ευρωπαϊκή παρέμβαση και δράση. Η βιομηχανία πρέπει να δεσμευτεί, νομοθετικά, γιατί, όπως είναι γνωστό, η βιομηχανία αντιδρά, έντονα, σε οποιοδήποτε ρύθμιση της διαφήμισης. Επομένως, αυτή η απαγόρευση δεν μπορεί να αποτελεί μέρος της αυτορύθμισης.

Τέλος, πρέπει να αναφερθώ, σε ένα θέμα, που δεν καλύπτεται, στην πρόταση οδηγίας, αλλά είναι ζωτικής σημασίας, για τους Καταναλωτές, Οι υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, μετατρέπονται, όλο και περισσότερο, σε ψηφιακές και πριν περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα, θα παρέχονται, πλέον, όλες, σε ψηφιακή μορφή. Μέχρι σήμερα, δυστυχώς, όλες οι πολιτικές που αποφασίζονται, για να διευκολύνουν την ανάπτυξη των ψηφιακών υπηρεσιών, παραβλέπουν τα δικαιώματα των Καταναλωτών. Όλοι λένε, στους Καταναλωτές, τι δε μπορούν να κάνουν, σε ένα ψηφιακό περιβάλλον, αλλά κανείς, δε τους ενημερώνει τι μπορούν ή τι θα έπρεπε να μπορούν να κάνουν. Έχουμε ζητήσει, από την Επίτροπο Ρέντινγκ, δυστυχώς, χωρίς επιτυχία, μέχρι σήμερα, να εισάγει ένα κεφάλαιο, για τους Καταναλωτές, σε ψηφιακό περιβάλλον. Επίσης, ζητούμε, ελπίζουμε, με μεγαλύτερη επιτυχία, αυτή τη φορά, (ο χρόνος θα δείξει), να δοθεί μεγάλη προσοχή, κατά την αναθεώρηση της οδηγίας, για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, στα δικαιώματα των Καταναλωτών, ώστε να εφαρμοστούν και οι κανόνες του "κεκτημένου", στο ψηφιακό περιβάλλον (καταχρηστικοί όροι, εγγύηση, πώληση από απόσταση, αθέμιτες εμπορικές πρακτικές κ.λπ.).
 Καταναλωτικά Βήματα - Τεύχος Αυγούστου - Σεπτεμβρίου 2006
Τελευταία ανανέωση ( 29.07.10 )