Ψηφιακά δικαιώματα καταναλωτών
16.08.10

te_014.jpgΤο διαδίκτυο έχει γίνει, πλέον, βασικό κομμάτι της καθημερινής μας ζωής και δραστηριότητας. Όλο και περισσότεροι καταναλωτές το χρησιμοποιούμε. Και, όμως, είμαστε εκτεθειμένοι, σε κινδύνους, που προέρχονται, από επικίνδυνα προγράμματα, και από ανασφαλή συστήματα. Καθώς η νέα τεχνολογία εξελίσσεται, οι κυβερνήσεις πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα δικαιώματά μας, στο ψηφιακό περιβάλλον, λαμβάνονται υπόψη και προστατεύονται, εξίσου, με τα συμφέροντα των επιχειρήσεων και της αγοράς.

Όταν πλοηγούμαστε στο διαδίκτυο, πρέπει να μπορούμε να επισκεφτούμε όποια ιστοσελίδα επιθυμούμε, με ασφάλεια και σιγουριά. Σύμφωνα, όμως, με το Διατλαντικό Διάλογο Καταναλωτών (TACD), οι καταναλωτές, όταν αντιμετωπίζουμε υπερβολικούς περιορισμούς, μεροληπτικούς όρους χρήσης, παραβιάσεις του απορρήτου, χωρίς να το γνωρίζουμε οι ίδιοι ή να έχουμε δώσει τη συγκατάθεσή μας, είμαστε ευάλωτοι, σε υποκλοπές προσωπικών μας στοιχείων και κωδικών, σε απάτες και άλλους κινδύνους.

Το ΚΕ.Π.ΚΑ. και ο Διατλαντικός Διάλογος Καταναλωτών, ζητήσαμε να υιοθετηθούν τα δικαιώματά μας, στο ψηφιακό περιβάλλον, τα οποία είναι:

  • Δικαίωμα, στην πρόσβαση, σε οποιαδήποτε ιστοσελίδα. Οι καταναλωτές πρέπει, να έχουμε ελεύθερη πρόσβαση, σε οποιαδήποτε ιστοσελίδα επιθυμούμε. Δεν είναι δυνατόν οι πάροχοι να επιλέγουν, που θα πλοηγηθούμε, πριν από εμάς, χωρίς εμάς, για εμάς.
  • Δικαίωμα, στην πρόσβαση, στην ψηφιακή πληροφορία. Οι καταναλωτές πρέπει να μπορούμε να "κατεβάσουμε" οποιαδήποτε ψηφιακή πληροφορία επιλέγουμε, για προσωπική χρήση, χωρίς αυτές μας οι ενέργειες να παρακολουθούνται και να ποινικοποιούνται.
  • Δικαίωμα, στην πρόσβαση, σε ασφαλή δίκτυα και υπηρεσίες. Η ασφάλεια είναι ακρογωνιαίος λίθος, για όλα τα ψηφιακά προϊόντα και υπηρεσίες. Η ασφάλεια του διαδικτύου αποτελεί ευθύνη των επιχειρήσεων και όχι των καταναλωτών. Οι συνέπειες οποιασδήποτε αποτυχίας των συστημάτων ασφαλείας του διαδικτύου πρέπει να βαρύνουν τις επιχειρήσεις και όχι εμάς, τους καταναλωτές.
  • Δικαίωμα, στο απόρρητο της ιδιωτικής μας ζωής και στην προστασία των προσωπικών δεδομένων. Οι καταναλωτές πρέπει να έχουμε οι ίδιοι τον έλεγχο, για οποιαδήποτε πληροφορία, διακινείται, στο διαδίκτυο, για εμάς. Δεν είναι δυνατόν η αγορά, μέσω διαδικτύου, μιας υπηρεσίας, να αποτελεί μέσο, για τη συλλογή των προσωπικών και καταναλωτικών δεδομένων και να μας μετατρέπει, σε στόχο του μάρκετινγκ.
  • Δικαίωμα, στη συμβατότητα προγραμμάτων και συσκευών. Τα προγράμματα και οι συσκευές πρέπει να λειτουργούν, με τρόπο, που να μας διευκολύνει, να κάνουμε τις "εργασίες", που επιθυμούμε, ανεξάρτητα, από το εάν έχουν παραχθεί, από την ίδια ή από διαφορετικές εταιρίες. 
  • Δικαίωμα, στην ελεύθερη πρόσβαση. Οι καταναλωτές δικαιούμαστε να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία, ανεξάρτητα από την ηλικία μας, το μορφωτικό μας επίπεδο, την κοινωνική μας τάξη, την οικονομική μας κατάσταση ή τη σωματική μας ακεραιότητα.
  • Δικαίωμα, στην πλουραλιστική πληροφόρηση. Οι καταναλωτές πρέπει να χρησιμοποιούμε, ελεύθερα, το διαδίκτυο, ως ένα χώρο ανοιχτό, σε πληροφόρηση, χωρίς περιορισμούς. Πρέπει να έχουμε πρόσβαση, σε οποιαδήποτε "φωνή" και άποψη, όχι μόνο, στις απόψεις λίγων μεγάλων επιχειρήσεων.
    Το τελευταίο χρονικό διάστημα, έγινε μια προσπάθεια, με πρωτοβουλία της Γαλλίας και του Προέδρου Σαρκοζί, να ψηφιστεί, στην Ευρώπη, μια νέα νομοθεσία, η οποία είναι γνωστή, ως «ο νόμος των 3 χτυπημάτων». Αυτό σημαίνει ότι ο πάροχος του διαδικτύου θα μπορεί να διακόπτει τη σύνδεσή μας, στο διαδίκτυο, σε περίπτωση, που υποπτεύεται ότι εμείς παραβιάζουμε πνευματικά δικαιώματα, όταν χρησιμοποιούμε το διαδίκτυο. Όταν π.χ. «κατεβάζουμε» τραγούδια, που κάποιος άλλος χρήστης έχει, στον υπολογιστή του και ο οποίος μας επιτρέπει να μοιραστούμε τα αρχεία του. Ο πάροχός μας θα μας προειδοποιεί δυο φορείς και την τρίτη θα μας διακόπτει τη σύνδεση.

Η προσπάθεια μετατροπής των παρόχων υπηρεσιών διαδικτύου, σε αστυνόμους, που παρακολουθούν τους καταναλωτές, μήπως παραβιάζουν πνευματικά δικαιώματα, αποτελεί σαφή παραβίαση του απόρρητου της ιδιωτικής ζωής. Οι πάροχοι θα παρακολουθούν όλες μας τις κινήσεις, στο διαδίκτυο, θα έχουν το δικαίωμα ακόμα και να γνωρίζουν το περιεχόμενο των συνομιλιών και των μηνυμάτων μας και χωρίς δικαστικές διαδικασίες και εντολές θα μπορούν να μας τιμωρούν, διακόπτοντας τη σύνδεση μας. Η προσπάθεια αυτή είναι πλέον παραβίαση ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Μεγάλη αντίδραση προκλήθηκε, σε όλη την Ευρώπη, με αποτέλεσμα το Ευρωκοινοβούλιο να απορρίψει, κατ’ αρχάς, αυτή την νομοθεσία. Όμως, οι συζητήσεις συνεχίζονται και πρέπει να είμαστε σε ετοιμότητα.

Για να καταλάβουμε πως μπορεί να παραβιάσουμε πνευματικά δικαιώματα, ας διαβάσουμε το επόμενο άρθρο.

Τι είναι το P2P;
Ίσως, έχουμε ακούσει τα παιδιά μας να μιλούν, με τους φίλους, τους για “ανταλλαγές αρχείων”, “κατέβασμα από το Internet”, ή “P2P (peer-to-peer).” Το Internet έκανε πολύ εύκολη την ανταλλαγή τραγουδιών, μεταξύ φίλων ή και αγνώστων, οπουδήποτε και να βρίσκονταν. Υπηρεσίες, όπως Kazaa, το Limewire και το BitTorrent, που παρέχουν τη δυνατότητα ανταλλαγής αρχείων (γνωστή ως P2P), έχουν εκατομμύρια χρήστες, σε όλο τον κόσμο.

Για το P2P εγείρονται διάφορα νομικά θέματα, που έχουν να κάνουν, με την ανταλλαγή μουσικής, η οποία, όπως ισχυρίζονται οι δισκογραφικές  συνιστά προσβολή του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας. Οι δισκογραφικές προσπαθούν να ποινικοποιήσουν το P2P, να σύρουν τους καταναλωτές, στα δικαστήρια, να μετατρέψουν τους παρόχους υπηρεσιών διαδικτύου, σε αστυνόμους. Εφόσον, λοιπόν, θέλουμε να χρησιμοποιούμε αυτή τη δυνατότητα, πρέπει να λαμβάνουμε, υπόψη, τυχόν κινδύνους, όσον αφορά επιβλαβές περιεχόμενο, ασφάλεια, προσωπικό απόρρητο, καθώς και νομικά θέματα.

Πώς λειτουργεί το p2p?
Ένας επίδοξος χρήστης επισκέπτεται μία ιστοσελίδα, από όπου «κατεβάζει» το πρόγραμμα (software) P2P στον υπολογιστή του. Συνήθως, το πρόγραμμα δημιουργεί, στο σκληρό δίσκο του υπολογιστή, ένα φάκελο ανταλλαγής αρχείων ήχου και εικόνας, τον οποίο καθιστά διαθέσιμο, σε άλλους χρήστες της ίδιας υπηρεσίας. Αυτό επιτρέπει την ανταλλαγή αρχείων, απευθείας μεταξύ του υπολογιστή μας και των υπολογιστών άλλων χρηστών.

Ποιοι κίνδυνοι μπορεί να παραμονεύουν;
Επιβλαβές περιεχόμενο & επαφές
Έρευνες έδειξαν ότι πορνογραφικό υλικό και εικόνες βίας είναι συχνά φαινόμενα, στα δίκτυα P2P, μέσω αρχείων, με παραπλανητικά ονόματα, για να ξεγελάσουν τους χρήστες. Τα γονικά φίλτρα, σπάνια, μπορούν να αποκλείσουν πορνογραφικό υλικό και εικόνες βίας, που προέρχονται, από δίκτυα P2P. Ακόμα και αρχεία, με ονόματα όπως “Pokemon” έχουν βρεθεί να περιέχουν τέτοιες εικόνες.

Επίσης, τα προγράμματα ανταλλαγής αρχείων επιτρέπουν, στους χρήστες, να “συνομιλούν” (chat), με άλλους, άγνωστους χρήστες της υπηρεσίας.

Ιδιωτικό απόρρητο και ασφάλεια
Τα προγράμματα P2P ανοίγουν «πόρτες» στον υπολογιστή μας, που μπορούν να θέσουν, σε κίνδυνο προσωπικά μας αρχεία, που μπορεί να αφορούν την οικονομική μας κατάσταση ή την υγεία μας.

Spyware: Είναι μικρά προγράμματα, που «κατεβαίνουν», μαζί με αρχεία ήχου ή εικόνας ή βρίσκονται ενσωματωμένα, στα προγράμματα ανταλλαγής αρχείων. Μπορούν να «υποκλέψουν”  passwords, αριθμούς πιστωτικών καρτών και άλλες πληροφορίες.

Ιοί: Οι υπολογιστές των χρηστών P2P είναι ευάλωτοι, σε ιούς, σε προσπάθειες εξ αποστάσεως (remote) ελέγχου του υπολογιστή μας ή σε spammers (αποστολείς μαζικών e-mails), που κερδίζουν χρήματα, χρησιμοποιώντας χιλιάδες “ελεγχόμενους” υπολογιστές, για την αποστολή διαφημιστικών μηνυμάτων.

Νομικοί κίνδυνοι
Χρήστες P2P έχουν μηνυθεί, από δισκογραφικές εταιρίες και έχουν πληρώσει μεγάλα πρόστιμα. Η μουσική και κινηματογραφική βιομηχανία έχουν φροντίσει, ώστε σχεδόν όλα τα αρχεία μουσικής και ταινιών, που υπάρχουν, στις υπηρεσίες P2P, να προστατεύονται, με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

Οι χρήστες, που “μοιράζονται” (share) ή “διαθέτουν” (upload) μουσική, στο Internet, ειδικά αν έχουν μεγάλο αριθμό αρχείων, κινδυνεύουν να διωχθούν, ποινικά. Οι γονείς ανήλικων χρηστών μπορούν να θεωρηθούν συνυπεύθυνοι, ακόμα και αν δεν έχουν άμεση ανάμιξη.

Οι κίνδυνοι υπάρχουν. Όμως, το χειρότερο, που μπορούμε να κάνουμε είναι να αποκτήσουμε φοβίες, για τις νέες τεχνολογίες και τη χρήση του διαδικτύου και να σταματήσουμε να το χρησιμοποιούμε. Το διαδίκτυο είναι υπέροχο εργαλείο απόκτησης γνώσης, γρήγορης ενημέρωσης και διευκόλυνσης της καθημερινότητας των πολιτών, δημοκρατίας και διαφάνειας. Η άρνηση χρήσης του, μπορεί να οδηγήσει, σε κοινωνικό και οικονομικό αποκλεισμό. Δυστυχώς, υπάρχουν προσπάθειες, είτε μεμονωμένων ανθρώπων, είτε Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, είτε οργανωμένων ομάδων, είτε οργανωμένων συμφερόντων να φοβίσουν τους καταναλωτές, κυρίως τους γονείς, για να αποφεύγουν τη χρήση του διαδικτύου ή να απαγορεύουν τη χρήση, στα παιδιά τους. Θέλουμε να επισημάνουμε ότι το διαδίκτυο είναι ένα εργαλείο. Το πώς το χρησιμοποιούμε εξαρτάται, από εμάς, τις γνώσεις μας και τις επιλογές μας. Επειδή, λοιπόν, οι γονείς είναι αυτοί, που ανησυχούν και φοβούνται, περισσότερο, ας δούμε τι μπορούμε, λοιπόν, να κάνουμε ως γονείς;

Υπάρχουν 3 απλά βήματα, που μπορούμε να ακολουθήσουμε:
1. Μιλάμε με τα παιδιά μας
Ζητάμε, από τα παιδιά μας, να μας δείξουν πώς χρησιμοποιούν τον υπολογιστή και τι αρχεία ανταλλάσσουν. Συζητάμε, μαζί τους, για την πνευματική ιδιοκτησία και τους εξηγούμε τους κινδύνους.

2.Ελέγχουμε τον υπολογιστή μας
Γνωρίζουμε, τι είδους αρχεία υπάρχουν, στον υπολογιστή της οικογένειάς μας. Είναι, επίσης, σημαντικό να διατηρούμε τον υπολογιστή μας προστατευμένο, από ιούς και spyware και να υπάρχει, πάντα, ενεργό τείχος προστασίας (firewall) της σύνδεσής μας, στο Internet. Ενημερωμένα προγράμματα προστασίας, από ιούς μπορούν να βοηθήσουν, στον εντοπισμό επικίνδυνων αρχείων, που προέρχονται, από ανταλλαγές P2P.

3.Εξερευνούμε τη νόμιμη μουσική του Διαδικτύου
Υπάρχουν πάνω από 1 εκατομμύριο τραγούδια όλων των και εποχών, με πληρωμή ή δωρεάν. Με λιγότερο από 1 ευρώ, μπορούμε να αγοράσουμε ένα τραγούδι, από ένα νόμιμο δίκτυο και να το κρατήσουμε, για πάντα. Υπάρχουν πολλές νόμιμες υπηρεσίες πώλησης μουσικής, στο διαδίκτυο, οι οποίες είναι ασφαλείς και με εγγυημένη ποιότητα ήχου. Για περισσότερες από 200 νόμιμες μουσικές υπηρεσίες, ανά τον κόσμο, μπορούμε να κάνουμε κλικ εδώ.

Επίσης, υπάρχει πολύ δωρεάν υλικό, π.χ. μουσική, που μας περιμένει να το ανακαλύψουμε, σε ιστοσελίδες καλλιτεχνών, για να γνωρίσουν οι φίλοι τους τη μουσική τους, να ενημερωθούν, για συναυλίες, νέες κυκλοφορίες κ.λπ. Ας ψάξουμε τις ιστοσελίδες αγαπημένων μας καλλιτεχνών ή δισκογραφικών εταιρειών.

Πηγές: BEUC, ΥΠ.ΑΝ.