Μη Γαλακτοκομικά Προϊόντα

Καταναλωτικά Βήματα - Τεύχος Μαρτίου-Απριλίου 2003
του Χρήστου Αποστολόπουλου - Γενικός Διευθυντής Ε.Φ.Ε.Τ.

Παρά τα όσα λέγονται, είτε υπό μορφή ευχολογίου, είτε ως μηνύματα αισιοδοξίας, η κινητήρια δύναμη της εποχής μας ήταν και παραμένει το κέρδος. Το γεγονός αυτό, όμως, όχι μόνο δεν πρέπει να είναι κατακριτέο, αλλά είναι υγιές και αποτελεί τη βάση οποιασδήποτε οικονομικής ανάπτυξης. Αυτό, όμως, που είναι απαράδεκτο είναι, όταν αυτός ο σκοπός γίνεται αυτοσκοπός και η χρήση των μέσων για την επίτευξή του γίνεται, χωρίς κανένα κανόνα ή περιορισμό. Αυτή, δυστυχώς, η αχαλίνωτη πρακτική υιοθετήθηκε στο παρελθόν, με πλήρη ευθύνη των αρμόδιων ελεγκτικών αρχών, από ορισμένες εταιρείες παρασκευής προϊόντων απομίμησης των γαλακτοκομικών, με αποτέλεσμα η αγορά να κατακλυσθεί στην κυριολεξία από τρόφιμα των οποίων η ετικέτα, στην καλύτερη των περιπτώσεων, παραπλανούσε τον καταναλωτή, ως προς το περιεχόμενό τους. Στην ανεξέλεγκτη αυτή κατάσταση ήρθε να δώσει τέλος η 278186/7-8-2002 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών, Ανάπτυξης και Γεωργίας.

Ποια είναι η σχετική βασική νομοθεσία;

• Η 278186/7-8-2002 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών, Ανάπτυξης και Γεωργίας, που καθορίζει τα συμπληρωματικά μέτρα για την εκτέλεση του Κανονισμού (ΕΟΚ)1898/97 του Συμβουλίου.
• Ο Κανονισμός (ΕΟΚ) 1898/97 του Συμβουλίου, σχετικά με την προστασία της ονομασίας του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, κατά τη διάθεσή τους στο εμπόριο.
• Ο Κανονισμός (ΕΟΚ) 2597/97 του Συμβουλίου, σχετικά με τους συμπληρωματικούς κανόνες της ΚΟΑ, στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, όσον αφορά το γάλα κατανάλωσης.

Ποιος είναι ο στόχος της νέας νομοθεσίας;

• Η προστασία της ονομασίας του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων.
• Η αποφυγή της δημιουργίας οποιασδήποτε σύγχυσης του καταναλωτή για τη φύση, την ταυτότητα και τη σύνθεση των μη γαλακτοκομικών προϊόντων.

Σε τι αναφέρεται η νέα νομοθεσία και ποια τρόφιμα αφορά;

• Αναφέρεται στην έκθεση, πώληση, παρουσίαση, επισήμανση και διαφήμιση των μη-γαλακτοκομικών προϊόντων
• Αφορά τα μη γαλακτοκομικά προϊόντα καθώς επίσης και τα τρόφιμα ή γεύματα που παρασκευάζονται έχοντας σαν συστατικά μη-γαλακτοκομικά προϊόντα (π.χ. πίτες, πίτσες, σάντουιτς, σαλάτες, κ.τ.λ.).

Τι είναι γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα και τι δεν είναι;

• Γάλα είναι το προϊόν της φυσιολογικής έκκρισης των γαλακτοφόρων αδένων των θηλαστικών, χωρίς οποιαδήποτε προσθήκη ή αφαίρεση. Επιτρέπεται προσθήκη ή αφαίρεση μόνον των φυσικών συστατικών του γάλακτος. Όσον αφορά τον εμπλουτισμό του, αυτός μπορεί να γίνει μόνο με βιταμίνες, μεταλλικά άλατα ή πρωτεΐνες γάλακτος (με την προϋπόθεση ότι η συνολική περιεκτι-κότητα σε πρωτεΐνες είναι >= 3.8%).
• Γαλακτοκομικά είναι τα προϊόντα που προέρχονται αποκλειστικά από το γάλα. Είναι δυνατό να περιέχουν πρόσθετες ουσίες, που είναι απαραίτητες για την παρασκευή τους, εφ' όσον δε χρησιμοποιούνται με σκοπό τη μερική ή την ολική αντικατάσταση οποιουδήποτε από τα συστατικά του.
• Οτιδήποτε διαφορετικό από τα παραπάνω είναι μη γαλακτοκομικό προϊόν.

Που πρέπει να εκτίθενται;
Τα μη -γαλακτοκομικά προϊόντα πρέπει να βρίσκονται σε χώρους σαφώς διαχωρισμένους από αυτούς των γαλακτοκομικών. Ο κανόνας αυτός αφορά ακόμη και τα προϊόντα της ίδιας εταιρείας τα οποία, μέχρι σήμερα, εκτίθενται στο ίδιο ψυγείο της εταιρείας, που παρασκευάζει και γαλακτοκομικά προϊόντα.

Πως πρέπει να επισημαίνονται και να εκτίθενται ή να διακινούνται τα προϊόντα αυτά;

• Απαγορεύεται στην ονομασία πώλησης η αναφορά σε γαλακτοκομικό προϊόν ακόμη και αν αυτή συνοδεύεται με φράσεις όπως: υποκατάστατο, αναπλήρωμα, απομίμηση, κ.τ.λ.
• Ο χώρος, που εκτίθενται τα μη-γαλακτοκομικά προϊόντα, πρέπει να έχει ευανάγνωστη επιγραφή, σε εμφανές σημείο και κοντά στα προϊόντα, που να δηλώνει ότι τα προϊόντα αυτά δεν είναι γαλακτοκομικά.
• Το σχήμα, η συσκευασία, η ονομασία, ή και η εμφάνιση αυτών και γενικότερα κάθε είδους παρουσίασής τους δεν πρέπει να δημιουργούν σύγχυση στον καταναλωτή, σε ότι αφορά τη φύση αυτών των τροφίμων.
• Τα γαλακτοκομικά συστατικά των προϊόντων αυτών πρέπει να εμφανίζονται στον κατάλογο των συστατικών τους, μαζί με τα άλλα συστατικά, σύμφωνα με τους γενικότερους κανόνες της επισήμανσης των τροφίμων.
• Για τα μη γαλακτοκομικά προϊόντα, που βρίσκονται στο στάδιο της εμπορίας, πριν την πώλησή τους στον τελικό καταναλωτή ή σε μονάδα μαζικής εστίασης, όλες οι απαιτούμενες ενδείξεις πρέπει να αναγράφονται στα σχετικά με τα τρόφιμα εμπορικά έγγραφα, είτε συνοδεύουν τα τρόφιμα, είτε αποστέλλονται, πριν την παράδοσή τους.
• Στους χώρους μαζικής εστίασης, απαγορεύεται, στην ονομασία πώλησής τους (τόσο στην έκθεση όσο και στον τιμοκατάλογο), να χρησιμοποιούνται φράσεις που υπονοούν ότι περιέχουν γαλακτοκομικό προϊόν (π.χ. τυρόπιτα, σάντουιτς με τυρί, χωριάτικη σαλάτα, τυροσαλάτα κ.τ.λ.), το οποίο έχει αντικατασταθεί με μη-γαλακτοκομικό προϊόν.

Τι οφείλουν να κάνουν οι παρασκευαστές τους;

• Δεν επιτρέπεται να παράγουν μη-γαλακτοκομικά προϊόντα, στις ίδιες εγκαταστάσεις παρασκευής γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων, που έχουν επιχορηγηθεί η επιχορηγούνται από εθνικά και κοινοτικά προγράμματα, για την παρασκευή γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων.
• Πρέπει να γνωρίσουν, κατ' αρχάς, την παρασκευή και κυκλοφορία μη-γαλακτοκομικών προϊόντων στον Ε.Φ.Ε.Τ., αποστέλλοντας τη σχετική σήμανση, συσκευασία, διαφήμιση κ.τ.λ.
• Να τηρήσουν όλα τα παραπάνω, όσον αφορά την επισήμανση, έκθεση και διακίνηση των μη-γαλακτοκομικών προϊόντων.

Ποιες κυρώσεις προβλέπονται σε όσους δεν προσαρμοσθούν;

• Στους παραβάτες, πέραν των προβλεπόμενων ποινικών κυρώσεων, επιβάλλεται πρόστιμο μέχρι 30.000 ευρώ, για κάθε παράβαση.
• Αν η παράβαση διαπιστωθεί, κατά τη διενέργεια δημόσιου διαγωνισμού, πέραν των παραπάνω κυρώσεων, θα επιβάλλεται πρόστιμο διπλάσιο της αξίας της κατατεθείσας εγγύησης στο διαγωνισμό και ο παραβάτης θα αποκλείεται από την συμμετοχή του σε δημόσιους διαγωνισμούς, για τα αμέσως επόμενα πέντε (5) συνεχή χρόνια.
• Τα προϊόντα, για τα οποία διαπιστώνεται, κατά τους έλεγχους, ότι δεν πληρούν τις απαιτήσεις αυτής της νομοθεσίας, όσον αφορά την επισήμανση και την παρουσίασή τους, θα δεσμεύονται και θα μπορούν να επαναδιατεθούν στην κατανάλωση, μόνον όταν οι παραγωγοί τους συμμορφωθούν ανάλογα.

Ποιος επιβάλει τα πρόστιμα;
Τα προβλεπόμενα πρόστιμα επιβάλλονται με απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης.

Από τι θα εξαρτάται το ύψος του προστίμου που θα επιβάλλεται;

• Το ύψος των επιβαλλόμενων προστίμων δεν μπορεί να υπερβεί το 10% του κύκλου εργασιών της επιχείρησης και θα εξαρτάται από:
• Τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης
• Τη διακινούμενη ποσότητα
• Tον κύκλο εργασιών της επιχείρησης
• Το μέγεθος αυτής σε τοπική ή πανελλήνια κλίμακα
• Τον αριθμό των απασχολούμενων σε αυτήν κ.τ.λ.
• Το πρόστιμο διπλασιάζεται σε περίπτωση υποτροπής.

Από πότε έχουν ισχύ τα νέα μέτρα;

• Όσον αφορά την έκθεση των μη γαλακτοκομικών προϊόντων, τα νέα μέτρα ισχύουν από την ημερομηνία δημοσίευσης της απόφασης στο Φ.Ε.Κ. δηλαδή τις 22-8-2002.
• Όσον αφορά την επισήμανση στη συσκευασία, από τις 22-11-2002 (μόνον όμως για τους φορείς, στους οποίους έχει επιτραπεί η χρησιμοποίηση σύνθετων ονομασιών γαλακτοκομικού προϊόντος. Για όλους τους υπόλοιπους, ισχύει η ημερομηνία της 22-8-2002).

Τι πρέπει να προσέχει ο καταναλωτής:

• Αν θέλει να αγοράσει αμιγώς γαλακτοκομικά προϊόντα, να επιλέγει αυτά από το ψυγείο ή το τμήμα του ψυγείου του Σούπερ-Μάρκετ, το οποίο επιγράφεται αντίστοιχα.
• Πρέπει να γνωρίζει ότι τα μη γαλακτοκομικά προϊόντα θα πρέπει να βρίσκονται σε ξεχωριστό ψυγείο η τμήμα ψυγείου του Σούπερ-Μάρκετ. Όπου αυτό δε συμβαίνει πρέπει να ειδοποιεί τον Ε.Φ.Ε.Τ., έτσι ώστε ο επιχειρηματίας να συμμορφωθεί άμεσα, αφού του επιβληθούν κυρώσεις για το γεγονός.
• Πρέπει να κατανοήσει ότι τα μη γαλακτοκομικά προϊόντα είναι απολύτως ασφαλή προϊόντα και δεν αποτελούν τρόφιμα δεύτερης ποιότητας. Απλώς, δεν είναι γαλακτοκομικά και δεν πρέπει να συγχέονται ως τέτοια, από τον καταναλωτή.
• Στα εστιατόρια, ταβέρνες, catering ή οπουδήποτε αλλού σιτίζεται ο καταναλωτής, θα πρέπει να συγκρίνει τον τιμοκατάλογο με το προϊόν που αγοράζει. Αν το προϊόν που αγοράζει ή ένα από τα συστατικά του δεν είναι γαλακτοκομικό, τότε θα πρέπει αυτό να δηλώνεται ως τέτοιο, στον τιμοκατάλογο και σαφώς στην ταμπέλα του.

Είναι διαπιστωμένο ότι οι κοινωνίες, οι οποίες υιοθέτησαν κανόνες στις αγορές τους και μάλιστα τέτοιους κανόνες οι οποίοι να διασφαλίζουν τη σωστή πληροφόρηση προς τον καταναλωτή, αναπτύχθηκαν πολύ περισσότερο από οποιεσδήποτε άλλες αγορές, που αδιαφόρησαν. Ακόμη και με την οικονομιστική αυτή θεώρηση, είναι χρέος όλων μας να συμβάλλουμε στη θεμελίωση τέτοιων κανόνων γιατί ανεξάρτητα από τον επαγγελματικό του ρόλο ο καθένας, δεν παύει να είναι, κατ' αρχής ο ίδιος καταναλωτής. Ο Ε.Φ.Ε.Τ. έχει, ως πρωταρχικό σκοπό της λειτουργίας του, την προστασία όχι μόνον της υγείας αλλά και των συμφερόντων του καταναλωτή και αυτή προσπαθεί να επιτύχει, όχι μόνον μέσω των ελέγχων (δηλαδή διαγνωστικά), αλλά κυρίως προληπτικά. Όσον αφορά τους ελέγχους, αυτοί έχουν διενεργηθεί σε όλες τις αλυσίδες Σούπερ Μάρκετ, κάνοντας όχι μόνον συστάσεις και επανέλεγχους, για τη διαπίστωση της συμμόρφωσης, αλλά πολλές δεσμεύσεις προϊόντων, για ετικέτες που παραπλανούν τον καταναλωτή. Στο κομμάτι της πρόληψης έχει, μέχρι στιγμής, εξετάσει 100 ετικέτες, από τις περισσότερες εταιρείες παραγωγής μη γαλακτοκομικών προϊόντων, οι οποίες, σύμφωνα με την νέα νομοθεσία, είναι υποχρεωτικό να υποβάλλονται όλες στον Ε.Φ.Ε.Τ. Σε αυτές έχει διαπιστώσει σωρεία αποκλίσεων από τη νομοθεσία (όπως φαίνεται στο συνημμένο πίνακα) και έχει ζητήσει από τις εταιρείες την άμεση συμμόρφωσή τους, πράγμα που έχουν ήδη κάνει οι περισσότερες. Τέλος ο Ε.Φ.Ε.Τ. έχει εντείνει τις προσπάθειές του, τελευταία, και στις επιχειρήσεις μαζικής εστίασης και catering, όπου τα μη γαλακτοκομικά προϊόντα έχουν, συχνά αθέμιτα, εκτοπίσει πολλά γαλακτοκομικά προϊόντα και μάλιστα παραδοσιακά.

Τα νέα, λοιπόν, νομοθετικά μέτρα πέραν από την εξασφάλιση καλύτερης πληροφόρησης, που θα παρέχεται προς τον καταναλωτή, θα συμβάλλουν και στην εξυγίανση της αγοράς από το καθεστώς του αθέμιτου ανταγωνισμού, που επικρατούσε στον χώρο αυτό, μέχρι σήμερα, σε μεγάλο βαθμό.